تكنيك هاي گروهي براي خلق ايده ها
تكنيك هاي گروهي براي خلق ايده ها
1 - توفان فكری Brain Storming
2 - مشاوره و تصميم گيري گروهی NGT/multivoting تحقيقات و تجربه نشان مي دهد گروه ها معموﻻ راه حلهاي بهتري ارائـه مـي كننـد تــا افـراد براي خلق راه كارهاي خﻼق ، تاكيد بر تكنيكهاي گروهي امـري منطقي اسـت . سيسـتمهاي پشتيباني تصميم گروهي ، سيستمهاي نرم افزاري يـا سـخت افـزاري هسـتند كــه گـروه را در تصميم گيريهاي بهتر كمك مي كنند . براي مثال ، تكنيكهاي توفان فكري و گروه اسمي را مـي توان به وسيله ويژگيهاي سخت افزاري نظير پرده هاي نمايش ويديويي و ترمينالهاي كامپيوتري انفرادي و اشتراكي بهبود بخشيد كه نظريات فـردي را بـراي مشـاهده كليـه شـركت كننـدگان نمايش مي دهند و امتياز بندي مي كند . سيستمهاي يادگيري وبلسون از مينياپولي مينسـوتا ، بسته نرم افزاري پيشرفته اي را بـراي راي گيري درباره موضـوعات گردآوري شـده از طريـق توفان فكري ، عرضـه كـرده اسـت . شركت كننـدگان مـي تواننـد وضـعيت هـر موضـوعي را بـه سرعت از طريق نمودارهاي ستوني و ديگر نمايشهاي گرافيكي ياد بگيرند . اين دانشگاه داراي دو اتاق « توفان فكري الكترونيكي » است كه هر يك از آنها داراي پرده هاي ديواري كــامپيوتري وترمينالهاي كامپيوتري انفرادي و اشتراكي اسـت . شركت كننـدگان در جلسـات توفـان فكري مي توانند اينده ها را بدون مشخص كردن منبع آن ، وارد سيستم نموده تا ديگران در آن سهيم ﺷﻮﻧﺪ . از نرم افزار پيچيده براي ثبت ايده ها ، راي گيري و … بر روي پرده هـاي بـزرگ نمايـش ويديويي جهت مشاهده همه شركت كنندگان ، استفاده مي شود . در اين مبحث : 1 - مزايا و معايب تصميم گيري گروهي بحث خواهيم كرد 2 - تكنيكهاي اصلي گروهي براي خلق راه كارها مرور خواهيم نمود . - اين تكنيكها عبارتند از : · توفان فكري ، · دواير خﻼقيت ، · تكنيك گشت و گذار ، - سيستمهاي پشتيباني تصميم گيري گروهي · شكوفه نيلوفر آبي ، · تحليل ساخت شناسي واژگان ، · تكنيك گروه اسمي ، · داستان نويسي برروي تابلوي ديواري معايب تصميم گيري گروهي : 1 - در گروه هاي تعاملي فشارهايي براي سازگاري وجود دارد . 2 - ممكن است يك فرد بر گروه تعاملي استيﻼ پيدا كند . 3 - تصميم گيري گروهي معموﻻ زمان بيشتري نسبت به تصميم گيري فردي نياز دارد . 4 - گر چه گروه ها معموﻻ تصميمهاي بهتري نسبت به افراد متوسط اتخاذ مي كنند ، اما بندرت بهتر از افراد برتر ، تصميم گيري مي كنند . 5 - صرف زمان بيش از حد براي دستيابي به يك توافق گروهي ممكن است مزاياي يــك تصميم خوب را منتفي كند . 6 - گروه ها گاهي تصميم گيرهايي مخاطره آميزتر از آنچه كه بايد بعمل مي آورند . - توفان فكري : توفان فكري مؤثرترين و احتماﻻ متداولترين فرآيند گروهي است . به اين دليل نام آن را يورش يا توفان فكري گذارده اند كه مغز و فكر شركت كنندگان )) ﺗﻮﻓﺎﻧﻲ (( را در مسئله ايجاد مي كند . هنگامي كه اعضاي گروه درباره مسئله فكر مي كنند راه حلهاي گوناگون به صورت خود به خود و بطور شفاهي مطرح مي شود سرپرست گروه هر انديشه و فكري را مي پذيرد و آن را بـراي مشـاهده ديگـران روي تابلو مـي ﻧﻮﻳﺴﺪ . ايده هاي خام و نسنجيده مورد تشويق قرار مي گيرد . در ابتدا كميت مطـرح است ، نه كيفيت . در جلسه اوليه هيچگونه بحث يا انتقادي صورت نمي گيرد . در نشستهاي بعدي همين گـروه ، نظريه هاي مورد ارزيابي قرار ميگيرد . اعضاي گروه : فرآيند توفان فكري با يك گروه 6 ﺗﺎ 12 نفره ، يك سرپرست يا هماهنگ كننده ، يك منشي سرو كار دارد و همه آنها در خلق نامحدود ايده ها درباره موضوعي معين دخيل هستند .
مراحل توفان فكري : 1 . گروهي مركب از 6 ﺗﺎ 12 نفر ، يك رهبر و يك منشي ، انتخاب كنيد . 2 . سرپرست يا رهبر مسئله را براي گروه ، ترجيحا قبل از تشكيل جلسه توفان فكري ، تعريـف ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . 3 . گروه بصورت تعاملي و با رعايت چهار قـانون توفـان فكري بـه شرح زيـر ، راه حلهـاي خود را براي مسئله پيشنهاد ميكند : الف : هيچ قضاوتي درباره هيچ پيشنهادي انجام نمي شود . ب – كليه نظرات حتي نظرات پوچ و غير عملي ، مورد استقبال قرار مي گيرند ج – كميت ايده ها هدف اصلي است زيرا به كيفيت مي انجامد . د – ايده ها را مي توان تركيب ، اصﻼح و انتخاب نمود . 4 . بعد از 25 ﺗﺎ 35 دقيقه ، گروه استراحتي مي كند و سپس بر مي گردد و ايده ها را نقـد مي ﻛﻨﺪ . انواع مختلف تكنيك توفان فكري : نگارش فكري سبد نگارش فكري تجسم سازي خﻼق جهش هاي خﻼق دواير خﻼقيت
نگارش فكري : خﻼصه مراحل : 1 . مسئله مشخص مي شود . 2 . شركت كنندگان درحالي دورهم نشسته انـد . نظرات خودرابــراي حـل مسئله روي كاغذمـي ﻧﻮﻳﺴﻨﺪ . 3 . بعد از مدت زماني معين ، شركت كنندگان يكي بعد از ديگري نظرات خـود را بهشـخص كنـار دست خود در دايره ارائه مي كنند . 4 . شخصي كـه نظـرات به دسـت او مي رسـد روي آن كـار مـي كنــد و راه حلهاي جديـدي را پرورش مي دهند و آنها را روي همان كاغذ نوشته به شخص بعدي مي سپرد . 5 . سه دور يا بيشتر اين ماجرا تكرار مي شود . 6 . نظرات با صداي بلند خوانده مي شود ، روي وايت بـرد نوشـته مي شود ، يـا بـه هـر روش ديگري مورد بحث و ارزيابي قرار مي گيرد . سبد نگارش فكري : يك گروه شش تا هشت نفره كـه به دور ميزي نـشسته اند نظرات خود را دربـاره مسـئله اي معين روي كاغذ مي نويسند به محـض اينكـه شركت كننـده اي چـهار ايـده نـوشـت مـي تواند كـاغذ خـود را در وسط ميـز بـگذارد ، امـا افـراد مي توانند به نگارش ايده هاي خود ادامه دهند . هنگامي كه شركت كنندگان تمامي نظرات خود را نوشتند ، بـا كاغـذهايي كـه افراد ديگـر روي ميز گذاشته اند مبادله مي كنند و نظرات جديدي را با استفاده از آن نظرات خلق مي كنند .
مراحل سبد نگارش فكري : 1 . مسئله مشخص مي شود . 2 . يك گروه 6 ﺗﺎ 8 نفره كه به دور ميزي نشسته اند راه حلهاي خود را بـراي حـل مسـئله روي تكه اي كاغذ مي نويسند . 3 . بعد از نوشتن حداقل چهار ايده ، هر شخص تكه كاغذ خود را در وسط ميز قرار مي دهد . 4 . هنگامي كه نوشتن نظرات به پايان رسيد مي توانند يكي از برگه هاي روي ميز را برداشـته و با بررسي آن نظرات ، ايده هاي جديدي خلق كنند . 5 . در نهايت ، همه شركت كنندگان بايد تكه كاغذ خود را با يكي از كاغذهاي وسط مـيز مبادلـه ﻛﻨﻨﺪ .
مراحل نگارش فكري : 1 . مسئله مشخص مي شود . 2 . شش نفر كه دور هم نشسته اند ظـرف مدت زمان معيـني سه ايده در سـه سـتون مي ﻧﻮﻳﺴﻨﺪ . 3 . آنها سپس ايده هاي خود را به شخص بعدي كنار دستشان مي دهند . 4 . آن شخص راه حلهاي پيشنهادي شخص قبلـي خـود را بررسـي و راه حلهـاي جديــدي ارائـه ﻣﻲ ﻛﻨﺪ . وي راه حليهاي خود را در زير راه حلهاي شخص قبلي مي نويسد . 5 . اين فرايند آن قدر تكرار مي گردد تا هر كسي روي افكار اصلي هـر شـخص ديگـر اظهار نظر كرده باشد . 6 . سرانجام ، نتايج مورد بحث و ارزيابي قرار مي گيرد .
تجسم سازي خﻼق : از اين تكنيك اغلب در برنامه هــاي خﻼقيت و نـو آوري اسـتفاده مـي شـود . اسـاس آن را اين فرضيه تشكيل مي دهد كه توسعه مهارتهاي تجـسم سـازي ، خﻼقيت را بهبـود مي بخشـد . تعداد اعضاي گروه بهتر است بين شش تا هشت نفر باشد .
جهش هاي خﻼق : تصوير سازي خﻼق يكي از چهار تكنيكي است كه در مجموع به عنوان جهش خﻼق ، شـناخته شده است . چهار روش اصلي وجود دارد كه يك شركت يا گروه مي توانـد انجـام جهـش هـاي خﻼق را به خود آموزش دهد : 1 . ارائه توصيفي درباره آنچه كه از شركت مي خواهد تا در آينده شبيه به ان باشد . 2 . ارائه توصيفي از رقيب آرماني در آينده . 3 . تجسم محصوﻻت آرماني اينده – محصوﻻتي كه مي توان در صورت نبود موانع فني يا مالي ، انها را خلق كرد . 4 . تعيين اطﻼعاتي كه شركت بدان نياز دارد . محدوديتهاي شرح داده شده در قسـمت مربـوط به تصـوير سـازي خـﻼق در اينجا نـيز مصداق دارد . هماهنگ كننده بايد از مهارت كافي در رها سـازي ذهـن تصوير گـران در يـك شـرايط گروهـي ، برخوردار باشد .
دواير خﻼقيت : دواير خﻼقيت گروه هاي كوچك از كارگران هستند كه براي حل مسـائل كيفـي مرتبط با زمينـه هاي كاري خاص خودشان ، گرد هم مي آيند .
مسائل مربوط به اجراي TQM : -كجاي سيستم كمبود دارد ؟ ) ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻛﻠﻲ ( - چه نقصي در روش اجراي TQM وجود دارد ؟ - چه مشكﻼتي شما و همكارانتان در اجراي TQM داريد ؟ - چه موانع ، تاخيرها و شكستهايي را در اجراي TQM تجربه كرده ايد ؟ - هر يك از اشكاﻻت ، شكستها ، ضايعات ، عيـوب يـا سـوء اسـتفاده هـا را در رابطـه بـا اجراي TQM برروي يك برگه كاغذ جداگانه بنويسيد .
ﭼﮕﻮﻧﻪ TQM را با اجرا در آوريم ؟ ) ﻣﺴﺌﻠﻪ ﻛﻠﻲ ( - راه هاي درمان جنبه جسورانه مسائل هستند . - بهترين توصيه هاي خود را براي از بين بردن يـا كـاهش مشكﻼتي كـه به تـازگي شناسـايي كرده ايد ، ارائه كنيد . - چه خط مشي ها ، رويكردها يا رويه هاي متفاوتي را به كار برده ايد ) يا شاهد كاربرد آنها بوده ايد ( كه نتيجه خوبي داده است ؟ - اگر كنترل كامل در اختيار شما بود چه تغييراتي را براي بهتر كردن وضعيت ، ايجاد مــي كرديد ؟ - اولين ايده و افكار جديدي را كه به ذهنتان مي رسد روي برگه كاغذ بنويسيد - منتظر راه حل بهينه نماييد . - هرگوه راه درمان را براي اجراي TQM برروي برگه جداگانه يادداشت كنيد . فرآيندهاي گروهي براي خلق راه كارهاي خﻼق : ١ - توفان فكري ٢ -تكنيك گشت و گذار ٣ -شكوفه نيلوفر آبي ۴ -داستان نويسي برروي تابلوي ديواريمزاياي تصميم گيري گروهي : 1 - گروه مي تواند راه حل بهتري نسبت به فرد ارائه كند 2 - افراد اگر خود در آن تصميم گيري نقش داشته باشند راحتر آن را مي پذيرند . 3 - مشاركت گروهي به درك بهتر تصميم مي انجامد . 4 - كار گروهي به تﻼش گسترده تر در امر جست و جو و پژوهش ، كمك مي كند . 5 - ميل به مخاطره پذيري متعادل مي شود . 6 - در كار گروهي معموﻻ قضاوت جمعي بهتري وجود دارد . تكنيك دلفي : فرآيند سنتي دلفي را كه در پيش بيني سناريوها بكار مي رود مي توان به همان روش توفـان فكري انفرادي ، براي خلـق راه كارهـاي محتلف ، مـورد استفاده قـرار داد . در فـرآ يند دلفـي ، پرسشنامه اي براسـاس برداشتـهايي از يـك موقعيت ، بـراي كارشـناسـان مربـوط ارسـال مي شـود . پاسـخاي يكـايك ايـن كارشناسان جمـع آوري و خﻼصه مي شود و خﻼصه پاسخها همراه با رهنمودهـايي بـراي اصـﻼح پاسـخها در صـورت لـزوم ، يـه هـر يـك از كارشناسان ارجاع داده مي شود . اين فـرآيند تا چنـد بار تكرار مي شود تا يك اتفاق نظر كلي حاصل گردد . تكنيــك دلفــي روشــي عــالي بــراي جمـــع آوري ايـــده هــا از كـــارشناسان در منــاطق مختلــف جغرافيايي است . ايده ها براساس شايسـتگي و نه بـراساس منابع انها ، مورد قضاوت و ارزيابي قرار مي گيرند .
مراحل روش دلفي : 1 . پيش بيني كنندگان پرسشنامه اي را براساس برداشـتهاي خودشـان از موقعيت تهيـه مـي ﻛﻨﻨﺪ . 2 . پرسشنامه ها براي گروهي از كارشناسان ارسال مي شود و آنان به پرسشها پاسـخ مي دهند . 3 . يكايك پرسشنامه هاي تكميل شده جمع آوري و خﻼصه مي شود . 4 . خﻼصه پاسخها براي واكنش پاسخ دهندگان ، به آنان برگردانده مي شود . 5 . اين فرآيند تا زمان دستيابي به يك اتفاق نظر عمومي ادامه مي يابد . - تكنيك گشت و گذار : تكنيـك گشـت و گـذار بـه ويـژه هنگــامي مفيـد اسـت كــه گـروه حــتي بعـد از اســتفاده از ديگـر فرايندهاي خﻼق مانند توفان فكري يا داستان نويسـي ديـواري ، نتوانسـته اسـت بـه راه حلي دست يابد . از اين تكنيك مي توان يا براي مسائلي كه تعريف محدودي از آنها ارائه شده و يا براي مسـائل پيچيده استفاده كرد . در فرايند سير و سياحت و گشت و گذار ، چهار مرحله اصلي وجود دارد :
۱- خود گشت و گذار . 2 -ترسيم قياس بين مسئله و رويدادها در گشت و گذار . 3 - تجزيه و تحليل اين قياسها براي مشاهده اينكـه چه برداشـتها يـا راه حليهـاي خﻼقي مي تواند صورت پذيرد . 4 - سهيم شدن در تجارب گروه .
1 . گشت و گذار : رهبر يا ســرپرست بــه هر يـك از اعضاي گروه آموزش مي دهـد تا يك گشت و گذار ذهـني در يك مكان فيزيكي كه هيچ رابطه اي با مسئله مورد بررسي ندارد به عمل آورنـد . معمـوﻻ وي از اعضا مي خواهد چشمانشـان را ببنـدند و از قوه تخـيل خود براي اين سفر كه ممكن اسـت بـه يك موزه ، جنگل ، شهر يا هر نوع مكان ديگـري ، چـه واقعـي و چـه خيالي باشـد ، استفاده ﻛﻨﻨﺪ . 2 . قيـاس بـه عـمل آوردن : پس از اتمـام زمـان گـشت و گذار ، سرپرست گروه از اعـضا مي خواهد با صرف 10 ﺗﺎ 15 دقيقه ، بين مشاهدات خود در طي سفر و مسئله مطرح شده ، قياس بعمل آورند . 3 . ارزيابي و شناخت : اكنون رهبر از شركت كنـندگان مـي خواهد كـه مشخص سـازند روابط تعييـن شـده برحســب مسئله در مرحله دوم واقعا چه معنايي دارد . 4 . سهيم شـدن در تجارب : از شركت كنندگان خواسته مي شود در سـير و سـياحتها ، قياسها ، ادراكهـا و شــناختها و راه حلهاي خود با گروه سهيم شوند . هماننـد توفـان فكـري ، اعضـا مـي تواننـد دربـاره ايده هـاي ديگران غور و اظهار نظر كنند . خﻼصه مراحل 1 . رهبر يا سرپرسـت گروه بـه شـركت كنندگان آمورش مي دهد گشت و گذاري را در يك مكان فيزيـكي كه سـرو كاري با مسئله در دست بررسي ندارد در ذهن خود تجسم سازند . 2 . شركت كنندگان بين مشاهدات خـود و مسئله مورد نظر ، قياسـهايي به عمل مي آورند . 3 . سرپرست از شركت كنندگان مي خواهـد مشــخص سـازند قياــسهايي كـه در گام دوم به عمل آورده اند چه راه حلهايي را براي حل اين مسئله مطرح مي سازند . 4 . شركت كنندگان در تجارب و راه حلهاي يكديگر سهيم هستند . روش گالري : اين روش ، تكنيك ديگري است كه در مؤسسه Battelle در فرانكفـورت آلمـان ظهور يافـت . در اين روش به جاي ايده هايي كه تغيير موقعيت مي دهند ، آفريننـدگان ايده ها تغيـير موقعيـت مي دهند . ايده ها روي فليپ چارتها يا روي وايت برد نوشته مي شود . بعد از حــدود نيـم ساعت اعضـاي گروه در گالريهاي يكديگر سير و يادداشت برداري مي كنند . براي تماشا و يادداشت بـرداري در هر گالري پنج دقيقه به انها فرصت داده مي شود . آنگاه شركت كنندگان به حوزه هـاي كاري خود بر مي گردند و ايده هاي يادداشت شده را به ليست ايده هاي خود اضافه مي كنند . ايده ها را بعدا مي توان خﻼصه كرد . گونه ديگري از اين تكنيك ، معروف به ) گـاري ايـده ( بـه اعضـا اجـازه مـي دهـد بـه اختيـار خود گالريها را يكي بعد از ديگري طي كنند و ايده هاي خود را به ايده هاي نمايش داده شده اضافه ﻛﻨﻨﺪ . تكنيك گوردون / ليتل : رهبر يا هماهنگ كننده مسئله را براي شركت كنندگان شـرح مي دهـد تـا بـه تـدريج از مـيزان انتزاعي بودن آن بكاهد . راه حلها در هر سطحي ارائه مي شوند . هر قدر كه توضيحات عينـي تر و از ميزان انتزاعي بودن آن بيشتر كاسته مـي شـود ، راه حلهـاي معيـن تـر ولـي نـه الزاما بهتري ، ظاهر مي شود . اين تكنيك به يك رهبر قوي و انعطاف پذيري نياز دارد كه مـي توانـد اعضـاي گـروه را بـه وسـعت نظر و گسترش دادن حوزه ديد و چشم انداز ، تشويق كند . تابلوي ايده ها : تابلوي ايده ها يك تميرين مستمر حل مسئله است كه در آن ، مسئله اي روي يك تابلو يا ديوار نمايش داده مي شود و اعضاي گروه مي توانند افكار خود را كه قبﻼ بر روي كارتهاي يادداشـت نوشته شده ، به آن اضافه كننـد . اگر مســئله بيــش از حد بغـرنج و غامض نباشد ايـن روش ، مكانيزم مفيدي است . مزيت مهم آن اين است كه همــه افـراد را دخيـل مي كند و احساس مالكيت و عﻼقه اختصاصي نسبت به راه حلهايي كه ظاهر مي شود در افراد به وجود مي آيد . محركهاي ايده ها : حاميان يا محركهاي ايده بي نهايت بــراي خلـق ايـده هـا مفيـد هستند . موضـوعي ملمـوس و عيني را كه به نحوي با مسئله مرتبط است به شركت كنندگان بدهيد . بـراي مثال ، هنگامــي كه استيو كانج ، مشاور توسـعه محصـول ، براي كمك بـه حل كننـدگان مسـئله براي اخـتراع ﭼﺎﺷﻨﻲ ﺟﺪﻳﺪ Life Saver به خدمت گرفته شد فهرستي از 75 نوع چاشني بستني Baskin – Robbeins ، نمونه هايي از ميوه هاي ناآشنا ) كيوي ، كمكو آت ( و نمونه هايي از عطرهـا را در اختيار آنان گذاشت . كميته نوآوري : در اين تكنيك ، مـديران ، نمايندگان فـني و ديگـر كاركنـان به طـور دوره اي بـراي حـل مسـائل تشكيل جلسه مي دهند . كاركنان با ارائه پيشنهادهاي خود ، براي شـغل هماهنگ كننـده بـا يكدگير به رقابت مي پردازند . گروه هاي نوآوري درون شركتي : در گروه نوآوري درون شركتي ، مسئوﻻن اجرايـي ارشد از شـركتهاي مختلـف بـه رهبري يك مشاور نوآوري، تشكيل جلسه مي دهند تا مسائل شركت را بـه روشـها ابتكاري حـل و فصـل ﻛﻨﻨﺪ . ديگر فعاليتهاي گروه شامل سمينارها ، سفرهاي كوتاه مطالعاتي به سازمانها ، و پيـش بيني روندها در عوامل مهم محيطي مي گردد . چنين گروههايي در اروپا به ويژه نروژ و دانمارك بسيار متداول هستند و در اياﻻت متحده نيز به تدريج رواج مي يابند . ﻻنه شير : « ﻻنه شير » عبارت اسـت از يـك جلسـه گروهـي حـل مسـئله بــره ها در مقابل شـيرها . در ابتداي جلسه معمولي يك بخش ، يا جلسه بين بخشها ، يك گروه كار كـه بـراي طـرح مســئله اي تعيين شد ) بره ها ( ، بحث و مناظره خـود را بـا ديگـر اعضـاي گـروه ) شيرها ( انجام مــي دهد . تكنيك شكوفه نيلوفر آبي ، يا روش MY ) ماتسومورا يا سوا : ( يا سوا ماتسومورا ، رئيس بخش تحقيقات مـديريت Clover در چيباسيتي ژاپن ، ايـن تكنيـك را طراحي كرد . فرايند آن به صورت زير است : 1 - يك موضوع اصلي ، ايده ، مسئله ، موضوع و غـيره در مركـز نمودار شـكوفه نيلوفر آبـي MY نوشته مي شود . 2 - سپس از شركت كنندگان خواسته مي شود به ايده ها يا كاربردها يـا راه حلهـا و موضـوعات مرتبط ، فكر كنند . سپس ايـن ايـده هـا در داخل دايره هـايي واقـع در مركز نمــودار و اطـراف موضوعات اصلي ثبت ميشود . 3 - آنگاه اين ايده ها مبناي خلق نمودارهاي نيلوفر آبي اضافي را به وجود مي آورد . براي مثـال ، A مجموعه اي از هشت خانه را در اطراف خود خواهد داشت . همينطور B ، C و … اين روش در فرهنگ ژاپني ها به ويژه هنگـامي كـه براي خـق كاربردهـاي جديد فـن آوريها يا محصوﻻت موجود به كار مي رود بسيار خوب عمل مي كند . خﻼصه مراحل : 1 - يك ايده ، مسئله ، يا موضوع اصلي در مركز نمودار شكوفه نيلوفر آبي MY نوشته ميشود . 2 - شركت كنندگان درباره ايده ها ، موضوعات ، راه حلها ، كاربردها ، و … مربوط از طريق توفـان فكري عملي ميكنند . ايده هايشان در داخل هشت دايره اطراف ، نوشته مي شود . 3 - هر يك از اين هشت ايده ، مركز شكوفه نيلوفر آبي جديدي را تشكيل مي دهند . 4 - شركت كنندگان ايده ها ، موضوعات ، راه حلها ، كاربردها و … مرتبط با هر يك از اين هشت نمودار را از طريق توفان فكري مورد رسيدگي قرار مي دهند . 5 - تكرار بيشتر باعث تضمين بيشتر مي گردد . 6 - ايده هاي به دست آمده مورد بحث وارزيابي قرار مي گيرند . تحليل ساخت شناسي واژگان : خﻼصه مراحل : 1 - محصول يا خدمتي كه قرار است اصﻼح شود ، انتخاب مي شود . 2 - يك ماتريس دو يا سه بعدي با يك محور متشكل از ويژگي ها يا مشخصات محصول يا خدمت ، و محـــور ديگـــري متشـــكل از واژه هـــايي نظـــير افعـــال ، صـــفات ، يـــا قيـــود ترســـيم مـــي شود . محورسوم شامل واژه هاي اضافي تغيير ، ويژگي ها يا ساير فاعل هاي مربوطه است . 3 -واژه هاي تغيير در مورد ويژگيها به كار گرفته مي شوند . 4 - نتايج مورد بررسي و ارزيابي قرار مي گيرد .
روش NHK : خﻼصه مراحل : 1 - درپاسخ به صورت مسئله ، شركت كنندگان پنج ايده را روي كارتهاي جداگانه مي نويسند . 2 - شركت كنندگان در گروه هاي پنج نفره تشكيل جلسه مــي دهنــد . هر شـخص ايـده هـاي خود ر براي اعضاي ديگر گروه شرح مي دهد . اعضاي ديگر گروه هر گونه ايـده هاي جديـدي را كه به ذهنشان برسد روي كارتهاي جداگانه مي نويسند . 3 - كارتها جمع آوري و براساس موضوع به گروههاي مختلف دسته بندي مي شود . 4 - گروه هاي جديدي مركب از دو يا سه نفر تشكيل مي شـود . هر گـروه يك يـا چنـد گــروه از كارتهاي دسته بندي شده را بر مي دارد و از طريق توفان فكري ، ايده هاي جديدي را در ارتباط با ايده هاي درج شده بر روي كارتها خلق مي كند . اين كار تا نيم ساعت به طول مي انجامد . ايده هاي جديد نيز بر روي كارتها نوشته مي شوند . 5 – در پايان اين جلسه ، هر گروه كارتهاي خود را براساس موضوع سازماندهي و ايده ها را به بقيه اعضاي گروه اعﻼم مي كند . همه ايده ها توسط سرپرست يا دبـير گـروه روي يـك صفحه بزرگ نوشته مي شود . 6 - شركت كنندگان به گروه هاي ده نفره تقسيم مي شـوند و كليـه ايـده هـا را ، يـك بـه يـك از طريق توفان فكري مورد بررسي قرار مي دهند .
تصميم گيري گروهي NGT*/multivoting : تكنيك گروه اسمي : تكنيك گروه اسمي ) NGT ( فرايند گروهي كوچك سازمان يافته اي براي خلق ايده ها است از اين تكنيك مي توان براي از بين بردن تاثير و نفوذ يك شخص مقتدر ، بر نتـايج فرايند خلق ايـده گروه ) خواه منشا اين تاثير يك مقام رسمي باشد و خواه يك شخص ( استفاده كرد . تكنيك NGT همانند روش توفان فكري از يك گروه شـش تـا 12 نفـره استفاده مـي كنـد . رهبر گروه نقش دبير جلسه را نـيز ايفـا مي كند وپاسـخهاي گروه را در زمان مناسـب بر روي يك صفحه مناسب كه براي همه شركت كنندگان قابل مشاهده باشد ، ثبت مي كند . فرايند تصميم گيري با استفاده از تكنيك گروه اسمي از چهار مرحله متمايز تشـكيل مـي شـود كه مي توان بسته به موقعيتهاي مختلف ، تغييراتي را در آن به وجود آورد ، چنانكه در پـاراگراف هاي زير اشاره شده است . گام اول : خلق ايده ها رهبر يا سرپرست گروه مسـئله ، سـوال انگيزشـي ، يـا ديگـر موضوع كــانوني را بـراي شركت كنندگان مطرح مي كند و آن را روي وايت برد يا ديگر سطوح نوشتاري مي نويسد . گام دوم : ثبت ايده ها در گام دوم ، ايده هاي خلق شده در نخستين گام به روش نگارش ايده ها ، روي تخته نوشـته ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ . اين فرايند آنقدر ادامه مي يابد تا همه شركت كنندگان ليست خود را تكميل كنند وهمه ايده ها روي تخته ثبت شده باشد . همچنين اطمينان حاصل مي شود كه هيچ ايده اي ناديده نگرفته شده است . هر ايده اي در ليست تهيه شده در دومين گام به ترتيبي كه نوشته شده است مورد بحث قرار مي گيرد . گام سوم : راي گيري درباره ايده ها يك گروه اسمي اغلب اوقات فهرستي از 20 ﺗﺎ 100 ايده يا حتي بيشتر را تهيه مـي كنــد . ايـن ليست بايد به نحوي خﻼصه شده و براساس تصميم گروه ، به انتخاب بهترين راه كار بينجامـد . چندين روش در اين مرحله وجود دارد كه همگي براساس اصـل راي گيري مخفي به اجـرا در مي آيند : رايج ترين شيوه راي گيري اين است كه رهبر ا يكايك اعضا بخواهد پنج ايده را كه بـه نظر آنها بهترين مي باشند بر روي كـارت 5 × 3 بنويسـند و سپس بـراي جدول بندي و اعﻼم امتيازها به رهبر ارائه كنند . به طور معمول پنج تا ده راه كار كه براساس راي مخفي بـه عنوان بهترين تعيين مي شوند بار ديگـر راي گيري و از بين آنها يك ، دو ، يـا سـه راه كـار بـه عنوان بهترين برگزيده مي شود .
مشاهدات به عمل آمده بـر روي ايـن تكنيك ثابـت شـده اسـت كـه تكنيـك گـروه اسـمي روش موثري براي پيشگيري از نفوذ و تاثيرگذاري افراد نافذ بر روي نتيجه فراينـدهاي تصـميم گروهـي به شمار مي رود .
تكنيك كارت سنجاقي : تكنيك ديگري به نام كارت سنجاقي در موسسه بالت فرانكفورت آلمان به وجود آمد . ايـن نـوع تكنيك كه آلماني ها آن را از تكنيك توفان فكري اقتباس كرده اند ، بر پايه تكنيك خﻼقيت ديگـري در آلمان موسوم به تكنيك استعاره استوار است .
سناريونويسي : سناريونويسي يعني تجزيه و تحليل اطﻼعـات ، فكر كـردن و نوشـتن دربـاره سـناريوها و بحـث درباره آينده بالقوه شركت ) يا فرد . ( سناريونويسـي تكنيك پيچيـده اي اسـت كــه به زمـان و تﻼش قابل توجهي نياز دارد . فكر كردن درباره احتماﻻت آينـده بسـيار حـائز اهميـت اسـت . از سناريونويسي مي توان براي حل انواع مختلف مسائل استفاده كرد . ﺳﻪ ﺗﺎ ﭘﻨﺞ ﻋﺎﻣﻞ ﻣﺤﺮﻛﻪ اصلي آينده شركت مشخص مي شود . مانند جمعيـت شناسي يـا فـن آوري متغـير . ﺳﭙﺲ سناريوهاي آينده براساس تاثير احتمالي اين عوامل بر پنج تا ده عامل اصلي ديگر نظــير سـهم بازار ، واكنش مشتريان ، الگوهاي خريد ، اقتصاد و نيازهاي تحقيق و توسعه .
روش SIL : اين تكنيك شبيه به ديگر گونه هاي توفان فكري است كه بسياري از آنها نـيز در موسسه باتـل طراحي شده اند . خﻼصه مراحل : 1 - هر شركت كننده در حالت سكوت ، پاسخهاي خود را در مورد يك صـورت مسئله خلـق مي ﻛﻨﺪ . 2 - دو عضو گروه هر يك ايده اي را با صداي بلند مي خوانند . 3 - اعضاي ديگر سعي مي كنند اين دو ايده را در يك ايده تركيب كنند . 4 - عضو ديگر ايده خود را با صداي بلند مي خواند و اعضاي ديگـر سعي مـي كننـد آن را ا ايـده قبلي تركيب كنند . 5 - اين فرايند آنقدر ادامه مي يابد تا يك راه حل عملي يافت شود يا موعد مقرر به سر رسد .
داستان نويسي بر روي تابلوي ديواري عبارت است از خلق داستاني بر روي تابلو . يعني شما افكار و نظريات خود و ديگران را بـر مـي داريد و در حالي كه بر روي پروژه اي كار مي كنيد يا سعي داريد مسئله اي را حل كنيـد ، آنها را بر روي ديواري گسترش مي دهيد و شروع به مشاهده رابطه بين آنها مي كنيد ، مي بينيد كه چگونه يك ايده با يك ايده ديگر رابطه دارد و چگونه همه تكـه هـا بـا يكديگر تناسـب دارند . داستان نويسي بر روي تابلوي ديواري سطح باﻻيي از مشاركت را مي طلبد . اما هنگامي كــه افكار به جريان افتد ، افراد درگير ، در مسئله غرق خواهند شد . آنها بر انديشه هـاي يكديگر « سوار » مي شوند ، يا به انديشه هاي يكديگر « شاخ و برگ » مي افزايند .
مشاهدات نهايي درباره داستان نويسي بر روي تابلوي ديواري : 1 - گروهي مركب از 8 ﺗﺎ 12 نفر ، يك رهبر و يك ثبت كننده تشكيل مي گردد . 2 - مسئله به عنوان سر ستون اصلي در باﻻي تابلوي داستاني تعين و شناسايي مي شود 3 - سرستونهاي هدف و متفرقه نوشته مي شوند . سرستون هدف از طريق توفان فكري مـورد بررسي و كنكاش قرار مي گيرد . 4 - سرستونهاي ديگر از طريق توفان فكري مشخص مي شوند . 5 - زير ستونهاي هر سرستون از طريق توفان فكري مشخص مي شوند . 6 - بعد از استراحتي كوتاه ، جلسه نقد و بررسـي تشـكيل مـي گـردد و از قوانيني متفـاوت از قوانين مورد استفاده در جلسه خﻼقيت ، استفاده مي شود . 7 - سپس از تابلوهاي ايده ها ، ارتباطات و سازمان ، با استفاده از مراحل مشابه ، بهـره گرفته مي شود .
مطالعه فرايندهاي خﻼق حل مسئله :
توفان فكري گروهي است كه شديدا به قياسها و استعاره ها ، تداعي و تكنيك گشت و گذار تكيه دارد و از اين تكنيكهـا كمـك مـي گيرد تـا ذهن بتواند بيـن اشـيا ، ايـده هـا ، محصوﻻت ، اشخاص و … ظاهرا غير مرتبط ، ارتباط برقرار كند . هدف دو گانه اين فراينـد ، يادگيري ) ﻳﻌﻨﻲ آشنا كردن غريبه ( و نوآوري ) يعني غريبه كردن آشنا ( است . اين فراينــد معمـوﻻ از هفت نفـر متشكل از صاحب مسئله ، يك نفر تسهيل كننده و پنج عضو ديگر استفاده مــي كنـد . ﺑـﻪ ﻧﻈـﺮ ويليام گوردون ، خالق اين تكنيك ، مطالعه فرايندهاي خﻼق حل مسئله بر پايه سه فرضيه مهم استوار است :
1 - خﻼقيت در همه افراد تا حدودي نهفته است 2 - خﻼقيت با عناصر عاطفي و غير عقﻼيي رابطه نزديكتري دارد تا با عناصر فكري و عقﻼني 3 - اين عناصر عاطفي را مي توان از طريق آموزش و تمرين مهار كرد .
از سه مكانيزم براي سهولت بخشيدن به چنين رفتاري استفاده مي شود :
1 - قياس مستقيم : درك ميزان شباهت بين يك شي با اشياء ديگري كه با آنها آشنا هسـتيد ، مانند سيستمهاي بيولوژيكي . 2 - قياس شخصي : تظاهر به اينكه شما شي ، مورد مطالعه خود هسـتيد . ايـن همـان نقـش بازي كردن به معناي وسيع كلمه است . 3 - قياس نمادين : خلق يك واژه فشرده از مسئله در دست بررسي ، يك واژه كليدي سـپس از يك يا دو قياس مرتبط با اين مفهوم براي توفان فكري استفاده مي شود .
خﻼصه مراحل : 1 - مسئله مشخص مي شود . صاحب مسـئله آن را تعريـف مي كند و كـار را بـا مطـرح كردن ﭘﺮﺳﺶ « ﭼﮕﻮﻧﻪ … » آغاز مي كند . 2 - مسئله به اختصار تجزيه و تحليل مي شود . صاحب مسئله توضيح مي دهـد كه چـرا آن را مسئله مي دانند ، چه راه حلهايي امتحان شده است و اهداف جلسه چيست . 3 - اهداف و خواسته ها بيان مي شود . شركت كنندگان اهداف و خواسته هاي شخصي براي مسئله را مي نويسند . اين اهداف و خواسته ها شروع مبهم و اغلب « خام و نسـنجيده » راه حلها هستند . 4 - اهداف و خواسته هاي گروه فهرست بندي مي شود . پس از آنكه افـراد فهرسـت اهداف و خواسته هاي خود را تكميـل كرده انـد ايـن اهـداف توسـط تســهيل كننـده روي تـابلوي ديـواري نوشته مي شود . روش ميز گرد نوبتي نظير آنچه كه در تكنيك گروه اسمي استفاده مي شود نتيجه خوبي مي دهد . 5 - صاحب مسئله سعي مي كند راه حل احتمالي را شناسايي كند . 6 - صاحب مسئله سه نقطه قوت و سه نقطه ضعف راه حل احتمالي را ثبت مي كند . 7 - گروه به نقد و بررسي راه حل پيشنهادي مي پردازد .
خﻼصه مراحل تيمهاي پنج نفره : 1 - يك موضوع اصلي انتخاب مي شود . 2 - رهبر گروه آن را براي شركت كنندگان شرح مي دهد . در صورت لزوم ، مسائل مربوطه را به آنان توضيح مي دهد . 3 - شركت كنندگان با صرف دو دقيقه وقت ، ليستهاي ايده هاي مرتبط با موضوع اصلي را تهيه ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ . 4 - آنها با تقسيم شدن به تيمهاي پنج نفره ، ايده هاي خود را روي هم مي گذارند تا ليستهاي طويل تري ازموضوعات را تهيه كنند تا به ترتيب اهميت ، رتبه بندي شوند . 5 - همه گروهها گرد هم آمده وليست كوتاهي مركب از مهمترين موضوعات هر گــروه را تهيـه و كل ليستها را به ده ليست محدود مي كنند . 6 - اين موضوعات مورد بحث و ارزيابي قرار مي گيرد
خﻼصه مراحل روش TKJ : الف – ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﺴﺌﻠﻪ . ب – راه حل مسئله .
الف – ﺗﻌﺮﻳﻒ ﻣﺴﺌﻠﻪ 1 - يك موضوع محوري به شركت كنندگان داده مي شود و از آنها خواسته مـي شـود هر چنـد تعداد ايده اي كه مي توانند درباره مسئله روي كارتهاي 5 × 3 ﺑﻨﻮﻳﺴﻨﺪ . هر عضو مي تواند 15 ﺗﺎ 20 ايده در يك محدوده زماني 5 ﺗﺎ 10 دقيقه خلق كند . 2 - كارتها جمع آوري و براساس اتفاق نظر گروهي به چند مقوله بسيار كلي دسته بندي مي ﺷﻮﻧﺪ . TKJ استفاده از شوخي را به هنگام دسته بندي كارتها وبحـث دربـاره ايـده ها ، تشــويق مــي ﻛﻨﺪ . 3 - رهبر يكي از كارتها را با صداي بلند مي خواند . 4 - اعضا كارتها را در كيسه هاي خود كه حاوي ايده هاي مرتبط است پيدا مي كنند و آنهـا را با صداي بلند مي خوانند . 5 - گروه براي هر دسته از كارتها نامي را انتخاب مي كند كه جوهره انديشه هـاي مطرح شده ) يعني جوهره مسئله ( را در بر مي گيرد . 6 - اين فرايند آنقدر ادامه مي يابد تا همه كارتها در دسته هاي نامگذاري شده قرار گيرد 7 - دسته هاي نامگذاري شده در يك گروه فراگير تركيب شده و به همان روش ، نامگذاري مـي شود . اين مجموعه نهايي بيانگر تعريف مورد توافق گروهي مسئله است . هدف از دسته بندي ايده ها به گروههاي مختلف ، وارد كردن طرز فكرهاي جديد در مقوله هاي قديمي موضوعات است . ب – راه حل مسئله : 1 - شركت كنندگان راه حلهاي ممكن بـراي مسـئله را روي كارتهاي 12 × 7 مـي نويسـند ايـن ايده ها ممكن است با ايده هاي بعدي ربط داشته يا نداشته باشد . 2 – رهبر كارتها را جمع آوري و مجددا توزيع مي كند ) همانند بخش الف . ( سپس يـك ايده را با صداي بلند مي خواند . شــركت كنندگان هماننــد قبل كارتهايي را كه به اين ايده ربط دارنـد پيدا مي كنند . اين ايده ها با صداي بلند خوانده مي شوند و مجموعه راه حل نامگـذاري شده اي ظهور پيدا مي كند .
درپايان ، سي و دو تكنيك در اين مقاله توضيح داده شـده اسـت . ﻻزم اسـت متـذكر شـوم كه استفاده ازاين تكنيكها بي نهايت مفيد هسـتند ، اما تنهـا در صـورتي كـه شـما آنها را بـه كـار ﺑﺒﻨﺪﻳﺪ . ابتدا آنها را بخوانيد ، سپس برنامه اي را براي استفاده از آنها تدوين كنيد و آنهـا را در تﻼشهاي حل مسئله و گروه كاري خود و همچنين در صورت ممكن ، در بقيه سـازمانتان ، اجـرا كنيد . ممكن است پنج تا ده تكنيك باب طبـع شـما باشـد . امـا همه آنهـا را امتحـان كنيــد و در مناسبتهاي مختلف به همه آنها مراجعه كنيد تا براي شما يكنواخت و كسل كننده نباشـند . در هر صورت ، خود را نسبت به استفاده از اين تكنيكها ملزم و متعهد بدانيد
ﻣﻨﺎﺑﻊ : 1 - 101 تكنيك حل خلاق مسئله 2 - هنر خلاقيت در صنعت و فن (ﺣﺴﻦ ﻧﻌﻤﺘﻲ)
ﻣﻨﺒﻊ : وبلاگ مهندسی صنایع در ایران